പാതിരാമണൽ

പാതിരാമണലില്‍ എന്തുണ്ട് കാണാന്‍ എന്നു ചോദിച്ചാല്‍ ഒന്നുമില്ല....എന്നാൽ, തിരക്കുകളിൽനിന്നും ബഹളങ്ങളിൽനിന്നുമൊക്കെ ഒഴിഞ്ഞ്,  ഏകാന്തമായൊരു പച്ചത്തുരുത്തിൽ, കിളിനാദങ്ങൾക്ക് കാതർപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, പൂമ്പാറ്റകളുടെ വർണ്ണഭംഗി നുകർന്നുകൊണ്ട്, ഭൂമിയെ വന്ദിച്ചുനിൽക്കുന്ന വടവൃക്ഷശിഖരങ്ങളെ കവച്ചുവച്ചുകൊണ്ട്, വള്ളിപ്പടർപ്പുകളേയും കാട്ടുപുല്ലുകളേയും വകഞ്ഞുമാറ്റിക്കൊണ്ട്, വെറുതെ.....വെറുതെ... നടക്കാനിഷ്ടമാണോ? എങ്കിൽ പോകൂ..പാതിരാമണലിലേക്ക്...

കുമരകത്തിനും തണ്ണീർമുക്കത്തിനും ഇടയിലായി, വേമ്പനാട്ട് കായലിൽ, 1800 മീറ്റർ ചുറ്റളവിലുള്ള ഒരു ചെറുദ്വീപാണ് പാതിരാമണൽ. ആലപ്പുഴയിലെ തണ്ണീർമുക്കം പഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട സ്ഥലമാണിത്. ആലപ്പുഴയിൽ നിന്ന് ഒന്നരമണിക്കൂർ ബോട്ടുയാത്ര ചെയ്താൽ ദ്വീപിലെത്താം. കോട്ടയം വഴിയാണെകിൽ കുമരകത്തുനിന്നും ബോട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, ഏറ്റവും എളുപ്പമാർഗ്ഗം റോഡുവഴി മുഹമ്മയിലെത്തി, കായിപ്പുറം ജെട്ടിയിൽ നിന്ന് പോകുന്നതാണ്. കായിപ്പുറത്തുനിന്ന് 2 കിമീ ദൂരമേയുള്ളു പാതിരാമണലിലേക്ക്. ബോട്ടിൽ കഷ്ടിച്ച് പത്തു മിനിട്ടേ വേണ്ടൂ. നാടൻ വള്ളം വേണമെങ്കിൽ അതും ലഭ്യമാണ്.

കായലിൽ സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനിറങ്ങിയ ബ്രാഹ്മണയുവാവിനു മുന്നിൽ കായൽ വഴിമാറി കരയായി മാറിയ സ്ഥലമെന്ന് ഐതിഹ്യം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാക്കന്മാരുടെ കൈവശമായിരുന്ന ഈ ദ്വീപ് “അനന്തപത്മനാഭൻ തോപ്പ്” എന്നാണത്രേ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പിന്നീട് ഇത് ആൻഡ്രൂസ് പെരേര എന്ന പോർച്ചുഗീസ് നാവികന് കൈമാറപ്പെടുകയും, 1979ൽ ഭൂപരിഷ്കരണനിയമം നടപ്പിലായ സമയത്ത് ഗവണ്മെന്റ് ഏറ്റെടുക്കുകയും, തുടർന്ന് വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പിന്റെ കീഴിലാവുകയും ചെയ്തു. ദ്വീപിൽ അന്ന് താമസമുണ്ടായിരുന്ന പന്ത്രണ്ട് കൂടുംബങ്ങളെ മുഹമ്മയിലേക്ക് പുനരധിവസിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. നിലവിലിവിടെ ആൾത്താമസമില്ല.

കായിപ്പുറത്ത് ഞങ്ങളെത്തുമ്പോൾ പതിനൊന്നര മണിയായി. മാതൃഭൂമി“യാത്ര”-യിൽ നിന്ന് ബോട്ടുഡ്രൈവർമാരുടെ നമ്പറുകൾ സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അതിലൊന്നിൽ വിളിച്ചപ്പോൾ അധികം താമസിയാതെ ഡ്രൈവർ എത്തി. പാതിരാമണലിൽ ഹോട്ടലുകളും മറ്റും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് ഭക്ഷണമൊക്കെ കയ്യിൽ കരുതുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് അയാൾ പറഞ്ഞു. കായിപ്പുറത്തെ ജങ്ഷനിലുള്ള ചെറിയൊരു ഹോട്ടലിൽ നിന്ന് ഊണ് പൊതിഞ്ഞുവാങ്ങി ഞങ്ങൾ യാത്ര തിരിച്ചു.

രണ്ടു കിമീ മാത്രം ദൂരത്തുള്ള ദ്വീപ് ബോട്ടിലിരുന്നുതന്നെ കാണാമായിരുന്നു:

ബോട്ട് കരയോടടുത്തപ്പോൾ:

ഞങ്ങളെ ദ്വീപിൽ വിട്ടശേഷം ഡ്രൈവർ പോയി. എപ്പോഴാണ് മടങ്ങേണ്ടതെന്നുവച്ചാൽ വിളിച്ചാൽ മതി; അയാൾ എത്തിക്കൊള്ളാമെന്ന് പറഞ്ഞു.

പാതിരാമണലിൽ സന്ദർശകരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്ന ബോർഡ്:

വിവിധതരം കണ്ടൽച്ചെടികളുടെയും മറ്റു ചെടികളുടേയും ആവാസകേന്ദ്രമായ, മണലും ചെളിയും  കലർന്ന ഭൂപ്രദേശമാണിതെന്ന് ഇതിൽ പറയുന്നു. ഇവിടത്തെ സസ്യ-ജന്തു വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ദ്വീപിനുള്ളിലേക്ക് നീളുന്ന പാത:

മഴ തൽക്കാലം ഒഴിഞ്ഞു നിൽക്കുകയായിരുന്നെങ്കിലും, മഴക്കാലമായതുകൊണ്ടാവാം, അധികം സന്ദർശകരെയൊന്നും കണ്ടില്ല.

ദ്വീപിലൂടെ ലക്ഷ്യമൊന്നുമില്ലാതെ തലങ്ങും വിലങ്ങും ഞങ്ങൾ നടന്നു... വിശന്നപ്പോൾ പൊതി തുറന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.  മീൻ‌കറിയും, മീൻ പൊരിച്ചതും,  പൊടിമീൻ തോരനും, സാമ്പാറുമൊക്കെയായി  വിഭവസമൃദ്ധമായിരുന്ന  ആ ഊണിന്റെ രുചി പറഞ്ഞറിയിക്കാനാവാത്തതാണ്. മുഹമ്മ വഴി പോകുന്ന ഭക്ഷണപ്രിയർ  കായിപ്പുറത്തെ “വൈദ്യരു ചേട്ടന്റെ കട” എന്ന കൊച്ചുഹോട്ടലിൽ നിന്ന് ഊണു വാങ്ങാൻ മറക്കല്ലേ... മറന്നാലതൊരു വലിയ നഷ്ടമായിരിക്കും. വൈദ്യരു ചേട്ടന്റെ കടയേപ്പറ്റി ജീവൻ ടീവി യിലെ “നളപാചക”ത്തിൽ വന്നത് ഇവിടെ കാണാം.

പച്ച പുതച്ച തോടുകളും കുളങ്ങളും......

പേരറിയാത്ത ചിത്രശലഭങ്ങൾ....

ഉള്ളിലേയ്ക്കുള്ളിലേക്കു പോകുന്തോറും വഴി തീർത്തും വിജനവും ഇരുണ്ടതുമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു...പാതയിലുടനീളം കരിങ്കൽ കഷ്ണങ്ങൾ വിരിച്ചിരുന്നത് സത്യത്തിൽ നടപ്പ് കൂടുതൽ ദുഷ്കരമാക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയാതെ വയ്യ...

മറ്റു ചില കാഴ്ചകൾ: (അത് വർണ്ണിക്കാനുള്ള കവിഹൃദയമൊന്നും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് കൂടുതൽ എഴുതുന്നില്ല...)

തഴച്ചു വളർന്നു കെട്ടുപിണഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ഭീമൻ കൈതകൾ.....

പിന്നേയും കുറേ ദൂരം പോയപ്പോൾ പാത ഏതാണ്ട് അവസാനിച്ച മട്ടായി. ചെളിയും വെള്ളവും കലർന്ന ചതുപ്പുപ്രദേശവും അതിലേക്ക് കെട്ടുപിണഞ്ഞു താഴ്ന്നുകിടക്കുന്ന വൃക്ഷശിഖരങ്ങളുമാണ് മുന്നിൽ കണ്ടത്.  എങ്ങിനെയെങ്കിലും ചെളിയിലൂടെ മുന്നോട്ടു പോകാമെന്നുവച്ചാൽതന്നെയും,  ചതുപ്പിന് എത്രത്തോളം ആഴമുണ്ടെന്ന് യാതൊരു ഊഹവുമില്ലാത്തതുകൊണ്ട്, വന്ന വഴിയത്രയും തിരിച്ചുനടക്കാൻ ഞങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചു. “ഇടവേള” എന്ന സിനിമയിലെ അവസാനരംഗങ്ങളാണ് അന്നേരമൊരു  മിന്നല്‍പ്പിണർ പോലെ മനസ്സിലേക്ക് പാഞ്ഞുവന്നത്.

ഞങ്ങൾ തിരിഞ്ഞുനടക്കാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ ഒരു സംഘം ആളുകൾ അതുവഴിവന്നു. അങ്ങോട്ടു വഴിയില്ലെന്ന വിവരം ഞങ്ങൾ അറിയിച്ചു. പക്ഷെ അവർ ഈ ദ്വീപിലെ വഴികളത്രയും കാണാപാഠമാക്കിയവരായിരുന്നു. ബോട്ടുകടവിലേക്കിനി നിസ്സാരദൂരം മാത്രമേ ഉള്ളുവെന്നും തിരിച്ചുനടന്നാൽ ഒരുപാടുദൂരം നടക്കേണ്ടിവരുമെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. ഒരല്പം കഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ഈ ചതുപ്പ് മുറിച്ചുകടന്ന് എളുപ്പത്തിൽ കടവിലെത്താവുന്നതെയുള്ളുവെന്നും, അവരുടെ കൂടെ പോന്നോളാനും പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ അവരുടെ സഹായത്താൽ, മുട്ടൊപ്പമുള്ള ചെളിയിലൂടെ, നൂണ്ടും നുഴഞ്ഞും ഞങ്ങളും അവരോടൊപ്പം നീങ്ങി. കൈപിടിച്ചുകയറ്റിയും ക്യാമറാബാഗും മറ്റും ഏറ്റുവാങ്ങിയും അവർ ശരിക്കും കൂടെത്തന്നെ നിന്നു സഹായിച്ചു. താഴ്ന്നു നിൽക്കുന്ന മരക്കൊമ്പുകൾക്കടിയിലൂടെ, വള്ളിപ്പടർപ്പുകൾ വകഞ്ഞുമാറ്റി നൂണ്ടുകടക്കാനാണ് ഏറെ കഷ്ടപ്പെട്ടത്. മേലാസകലം ചെളിയും വെള്ളവും മറ്റ് അവശിഷ്ടങ്ങളുമായാണ് ഞങ്ങൾ പുറത്തെത്തിയത്. തുടക്കത്തിൽ ഒരു മടിയും പേടിയുമൊക്കെ തോന്നിയിരുന്നെങ്കിലും, ഈ യാത്രയെ അവിസ്മരണീയമായ ഒന്നാക്കിമാറ്റിയത് ഒരല്പം സാഹസികത നിറഞ്ഞ ഈ അനുഭവം തന്നെയായിരുന്നുവെന്ന് പറയാതെ വയ്യ.

അവർ പറഞ്ഞതു ശരിയായിരുന്നു. ചതുപ്പിനു പുറത്തെ വള്ളിക്കുടിൽ കടന്നുകഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്കും ഞങ്ങൾ പുറപ്പെട്ട ഇടമായിക്കഴിഞ്ഞു. ഞങ്ങളോടു യാത്ര പറഞ്ഞ് അവർ കാടിന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേക്ക് ഉത്സാഹത്തോടെ നടന്നുപോയി.

ഭൂമിയെ വന്ദിച്ച്....

ഞങ്ങൾ വിളിക്കാതെതന്നെ ബോട്ട് എത്തിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. വസ്ത്രങ്ങളിൽ പറ്റിയിരുന്ന ചെളിയും മറ്റും കടവിലെ വെള്ളത്തിൽ കഴുകിവൃത്തിയാക്കിയശേഷം ഞങ്ങൾ ബോട്ടിൽ കയറി. ഡ്രൈവറോട് യാത്രാനുഭവം  വിവരിച്ചപ്പോൾ അയാൾ മറ്റൊരു സംഭവം പറഞ്ഞു. ഒരിക്കലിതുപോലെ ദ്വീപിലേക്ക് കയറിപ്പോയ രണ്ടുപേർ വഴിയറിയാതെ ഉൾക്കാട്ടിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയത്രേ. ഏറെനേരമായിട്ടും ഇവർ തിരിച്ചെത്താഞ്ഞ് അന്വേഷിച്ചെത്തിയ ബോട്ടുകാരാണ് ഇവർ കാട്ടിൽ കുടുങ്ങിയതായി മനസ്സിലാക്കിയത്. അവരൊക്കെ കിണഞ്ഞു പരിശ്രമിച്ചിട്ടും രക്ഷിക്കാനാകാതെ അവസാനം ഫയർ ഫോഴ്സിനെ  വിളിച്ചുവരുത്തേണ്ടിവന്നുപോലും! വളരെ അപൂർവ്വമായി ഇത്തരം ചില സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.

ബോട്ട് നീങ്ങി....കായൽക്കാറ്റേറ്റ് വസ്ത്രങ്ങൾ ഉണങ്ങിത്തുടങ്ങുമ്പോഴേക്കും പുറകിൽ പാതിരാമണൽ അകന്നകന്നുപോയി അകലെയൊരു ഇരുണ്ട പച്ചവര മാത്രമായിത്തീർന്നിരുന്നു.....

നവഗ്രഹക്ഷേത്രങ്ങളിലൂടെ ഒരു ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം....(2)

ഒന്നാം ഭാഗം ഇവിടെ വായിക്കുക.

പിറ്റേദിവസം രാവിലെ തന്നെ എല്ലാവരും കുളിച്ചൊരുങ്ങി. ഉറക്കം മതിയാവാതെ കുട്ടികള്‍ വാശിപിടിക്കുമോ, അമ്മയ്ക്ക് വയ്യാതായിപ്പോകുമോ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആശങ്കകളൊക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും കുഴപ്പമൊന്നും ഉണ്ടായില്ല.

കുംഭകോണത്തുനിന്ന് 15 കി.മീ ദൂരത്തുള്ള സൂര്യക്ഷേത്രത്തിലേക്കാണ് ഇന്ന് ആദ്യത്തെ  യാത്ര. ആടുതുറൈ എന്ന സ്ഥലത്തിനടുത്താണ് ഈ ക്ഷേത്രം.

തമിഴ്നാടിന്റെ “അന്നപാത്രം” എന്ന് വിശേഷിക്കപ്പെടുന്ന തഞ്ചാവൂരിലെ കുഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയാണ് വണ്ടി കടന്നുപൊയ്ക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ആ പേരിനെ അന്വര്‍ത്ഥമാക്കുന്ന കാഴ്ചകളാണ് ഇരു വശങ്ങളിലുമായി ഓടിമറയുന്നത്. നോക്കെത്താദൂരത്തോളം പരന്നു കിടക്കുന്ന നെല്പാടങ്ങളും, ആമ്പലുകളും താമരകളും പൂത്തുലഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്ന  ജലാശയങ്ങളും, തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങളും, വീടുകളുടെ സമീപമുള്ള വൈക്കോല്‍ക്കൂനകളുമൊക്കെ കേരളത്തിലെ പഴയകാല നാട്ടിന്‍പുറങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നു. വെറുതെയല്ല നമ്മുടെ സിനിമാക്കാര്‍ ഗ്രാമീണകഥകളെ ദൃശ്യവല്‍ക്കരിക്കേണ്ടിവരുമ്പോള്‍ തമിഴ്നാട്ടിലേക്കോടുന്നത്! മിന്നിമറയുന്ന കാഴ്ചകളില്‍ വെറുതെയൊന്ന്  കണ്ണോടിക്കാനുള്ള അവസരമേ ഇപ്പോഴുള്ളു. ഇതെല്ലാം വിശദമായി  കണ്ടാസ്വദിക്കാനായി ഇനിയൊരിക്കല്‍ക്കൂടി തഞ്ചാവൂരിലേക്ക് വരേണ്ടിയിരിക്കുന്നു......

എതാണ്ട് എട്ടര മണിയായി ഞങ്ങള്‍ സൂര്യനാര്‍ കോവിലില്‍ എത്തിയപ്പോള്‍.

സൂര്യനാര്‍ കോവില്‍ :

ഇന്ത്യയില്‍ സൂര്യന്‍ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായിട്ടുള്ള രണ്ടേരണ്ടു ക്ഷേത്രങ്ങളേ ഉള്ളുവത്രേ. ഒന്ന് കൊണാര്‍ക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രവും, രണ്ടാമത്തേത് ഈ സൂര്യനാര്‍ കോവിലുമാണ്. മറ്റു നവഗ്രഹക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം തന്നെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ശിവനാണെങ്കില്‍, ഇവിടെ സൂര്യനാരായണന്‍ എന്ന സൂര്യന്‍ തന്നെയാണ് പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ. 1100-ല്‍ കുലോത്തുംഗചോളന്‍ ഒന്നാമന്‍ പണികഴിപ്പിച്ച ക്ഷേത്രമാണിതത്രേ. സൂര്യപുഷ്കരണി എന്ന പേരിലൊരു തീര്‍ത്ഥക്കുളവും ഇവിടെയുണ്ട്. കുലോത്തുംഗചോളമാര്‍ത്താണ്ഡാലയം എന്നാണ് ചരിത്രരേഖകളില്‍ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേര്.

 

അധികം താമസിയാതെ സൂര്യനര്‍ കോവിലിനോട് ഞങ്ങള്‍ വിടപറഞ്ഞു. ഇവിടുന്ന് ആറു കിമീ അപ്പുറമാണ് കാഞ്ചന്നൂര്‍ എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ശുക്രന്റെ അമ്പലം.

ശുക്രക്ഷേത്രം 

അഗ്നീശ്വരക്ഷേത്രം എന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രം അറിയപ്പെടുന്നത്. ശുക്രനായി പ്രത്യേക കോവിലോ പ്രതിഷ്ഠയോ ഇല്ല. അഗ്നീശ്വരസ്വാമി എന്നറിയപ്പെടുന്ന, പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ ശിവനോടുകൂടിയാണ് ശുക്രന്‍ കുടികൊള്ളുന്നത്.  മഹാബലിയെ പാതാളത്തിലേക്ക് ചവുട്ടിത്താഴ്ത്തിയതില്‍ കോപാകുലനായ ശുക്രാചാര്യന്‍  വിഷ്ണുവിനെ ശപിച്ചുവെന്നും, തുടര്‍ന്ന് വിഷ്ണു ഇവിടെ വന്ന് ശിവനെ ഭജിച്ച് ശാപമോക്ഷം നേടിയെന്നും ഐതിഹ്യം. ചോള-വിജയനഗര കാലഘട്ടത്തിലെ ചരിത്രരേഖകളില്‍ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമര്‍ശമുണ്ട്.

ക്ഷേത്രമണ്ഡപത്തിലെ ഒരു നന്ദി പ്രതിമ:

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മതില്‍ക്കകത്ത് പ്രസാദമെന്ന പേരില്‍ പലതരം പലഹാരങ്ങള്‍ വില്‍ക്കാന്‍ വച്ചിരിക്കുന്നു. രാവിലത്തെ തത്രപ്പാടുകാരണം ഞങ്ങളിതുവരെ പ്രാതല്‍ കഴിയ്ക്കുകയുണ്ടായില്ല.  മുറുക്കിന്റേയും, അതിരസം എന്നുപേരുള്ള ഒരു പലഹാരത്തിന്റേയും പായ്ക്കറ്റുകള്‍ വാങ്ങി തല്‍ക്കാലം വിശപ്പടക്കി. രുചിയില്‍ നമ്മുടെ നെയ്യപ്പത്തോടു സാമ്യമുള്ള ഒരു പലഹാരമാണ് അതിരസം.

കുംഭകോണത്തുനിന്ന് 5 കി.മീ ദൂരത്തുള്ള തിരുവെങ്കടേശ്വരം എന്ന സ്ഥലത്തേക്കാണ് ഇനി യാത്ര. അവിടെയാണ് രാഹുവിന്റെ ക്ഷേത്രം.

രാഹുക്ഷേത്രം:

ഏതാണ്ട് പതിനഞ്ചോളം ഏക്കറിലായി പരന്നുകിടക്കുന്ന അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രസമുച്ചയമാണിത്. കൂറ്റന്‍ മതില്‍ക്കെട്ടും ഗോപുരങ്ങളും വിശാലമായ ക്ഷേത്രാങ്കണവും ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഗാന്ധാരാദിത്യചോളനാണ്  ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത്. പുരാണത്തിലെ സര്‍പ്പശ്രേഷ്ഠന്മാരായ ആദിശേഷനും ദക്ഷനും കാര്‍ക്കോടകനും ഇവിടെ വച്ച് ശിവനെ ഭജിച്ചിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ നാഗേശ്വരര്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശിവനാണ്. ഗിരികുജാംബാള്‍ എന്ന പേരില്‍ പാര്‍വ്വതിയുമുണ്ട്. രാഹുവിന് പ്രത്യേകം കോവിലാണുള്ളത്.

രാഹുവെന്നാല്‍ സര്‍പ്പം. ഗ്രഹദോഷങ്ങളില്‍ ഏറ്റവും മോശമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതും രാഹുദോഷമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭക്തര്‍ക്ക് ഏറ്റവുമധികം ഭയമുള്ളതും രാഹുവിനെയായിരിക്കണം! രാഹുകോവിലിന്റെ മുന്നിലെ അഭൂതപൂര്‍വ്വമായ ജനത്തിരക്ക് ഇത് ശരിവയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുന്നിലെ ഇരുണ്ട മണ്ഡപത്തില്‍ ദര്‍ശനത്തിനായി തിക്കിത്തിരക്കുന്ന ഭക്തര്‍....മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് പ്രസാദവിതരണത്തിന്റെ ബഹളം....

രാഹുവിന്റെ കോവില്‍:

ഗോപുരനടയിലെ കടയില്‍ നിന്ന് നല്ല ചൂടന്‍ ഉഴുന്നുവടയും പൊതിഞ്ഞുവാങ്ങി, ഒട്ടും സമയം പാഴാക്കാതെ ഞങ്ങള്‍ അടുത്ത സ്ഥലത്തേക്ക് യാത്രയായി. കുംഭകോണത്തുനിന്ന് 17കി.മീ ദൂരത്തുള്ള ആലങ്കുടി എന്ന സ്ഥലത്തേക്കാണ് ഇനി പോകുന്നത്. അവിടെയാണ് ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രമുള്ളത്.

ഗുരുക്ഷേത്രം(വ്യാഴം):

ഇവിടെയും പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ശിവന്‍ തന്നെ. ആപത്സഹായേശ്വരന്‍ എന്ന പേരിലാണ് ശിവന്‍ അറിയപ്പെടുന്നത്. ആരണ്യേശ്വരന്‍ എന്നൊരു പേരും ഉണ്ട്.  ഗുരുസ്ഥലം  എന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിനെ വിളിക്കുന്നത്.  ഇവിടെ ഗുരു, ദക്ഷിണാമൂര്‍ത്തി എന്ന പേരില്‍ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകമൊരു കോവിലിലാണ് ഗുരുഭഗവാനുള്ളത്. ഗുരുവിനെകൂടാതെ ബ്രഹ്മാവ്, ലക്ഷ്മി, ഗണപതി, സപ്തര്‍ഷികള്‍ തുടങ്ങി ധാരാളം ഉപദേവതകളുമുണ്ട്. പതിനഞ്ചോളം പുണ്യതീര്‍ത്ഥങ്ങളാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്.

സമയം  ഒരു മണികഴിഞ്ഞു.  അഞ്ച് അമ്പലങ്ങളില്‍ നാലും കണ്ടുകഴിഞ്ഞു എന്നൊരു ആശ്വാസമായി. ഇനി ബാക്കിയുള്ളത് ചന്ദ്രന്റെ അമ്പലമാണ്. അത് തഞ്ചാവൂരിനടുത്താണുള്ളത്. ഒരു മണിക്ക് അവിടെ അമ്പലം അടയ്ക്കും. ഇനി നാലുമണിക്കേ തുറക്കൂ. കുംഭകോണത്തിനടുത്തൊരു ഹോട്ടലില്‍ നിന്ന് വിശാലമായി ഊണുംകഴിച്ച് തഞ്ചാവൂരിനടുത്തുള്ള തിങ്കളൂര്‍ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഞങ്ങള്‍ യാത്രയായി. നാലു മണിക്ക് അമ്പലം തുറക്കുമ്പോഴേക്കും അവിടെ എത്തിപ്പറ്റുക, അധികം സമയം കളയാതെ മടങ്ങുക, ട്രെയിനിന്റെ സമയമാകും വരെ  ഹോട്ടല്‍ മുറിയില്‍ ഒന്നു വിശ്രമിക്കുക എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു കണക്കുകൂട്ടലുകള്‍.

 ചന്ദ്രക്ഷേത്രം:

തിങ്കളൂര്‍(തിങ്കള്‍ എന്നാല്‍ ചന്ദ്രന്‍. തിങ്കളിന്റെ ഊര് തിങ്കളൂര്‍) എന്ന അതിമനോഹരമായ ഗ്രാമത്തിലെ ചന്ദ്രക്ഷേത്രത്തില്‍ ഞങ്ങള്‍ നേരത്തേ എത്തി. അമ്പലം തുറക്കാനായി കാത്തുനില്‍ക്കേണ്ടിവന്നു. ഇതുവരെ കണ്ട എട്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളില്‍നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി വളരെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമായിരുന്നു അത്.  കൂറ്റന്‍ ഗോപുരങ്ങളോ, മതില്‍ക്കെട്ടുകളോ ഇല്ല.

പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ ശിവന്‍ കൈലാസനാഥര്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ചന്ദ്രന്‍ ഇവിടെവച്ച് ശിവനെ ഭജിച്ച് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയതായി ഐതിഹ്യം.  ചന്ദ്രന് പ്രത്യേകം കോവിലുണ്ട്. പല്ലവരാജാവായ രാജസിംഹന്‍  എഴാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ പണികഴിപ്പിച്ചുള്ള ക്ഷേത്രമാണിതത്രേ.
മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠകളും ഇവിടെ കാണാം. ചന്ദ്രന്റെ നിറം വെളുപ്പായതുകൊണ്ടായിരിക്കും, മൊത്തത്തില്‍ വെളുപ്പിനാണ് ഇവിടെ പ്രാധാന്യം. വെള്ളച്ചുമരുകളും ശുഭ്രവസ്ത്രമണിഞ്ഞ ചന്ദ്രഭഗവാനും വെളുത്ത പൂജാപുഷ്പങ്ങളും വെള്ളനിറത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം എടുത്തുകാണിക്കുന്നു.

യാത്ര വിജയകരമായി പൂര്‍ത്തിയാക്കിയതിന്റെ ആശ്വാസത്തില്‍ യാത്രാസംഘം തിങ്കളൂര്‍ ക്ഷേത്രത്തിനു മുന്നില്‍:

മണി നാലേകാല്‍. അമ്പലത്തിന്റെ പരിസരത്തുനിന്ന് ഓരോ ചായയും കുടിച്ച് ഞങ്ങള്‍ മടക്കയാത്ര ആരംഭിച്ചു. അഞ്ചേമുക്കാലിനാണ് ട്രെയിന്‍. ഹോട്ടലിലേക്ക് അധികം ദൂരവുമില്ല.....

പക്ഷേ സകല കണക്കുകൂട്ടലുകളും തെറ്റിക്കും വിധമുള്ള തിക്കും തിരക്കുമായിരുന്നു തഞ്ചാവൂരിലേക്കുള്ള വഴിയിലുടനീളം. ഒരു കണക്കിന്  എത്തിപ്പെട്ടെന്നു പറഞ്ഞാല്‍ മതിയല്ലോ. അതിനിടയില്‍ നഗരത്തില്‍ത്തന്നെയുള്ള ബൃഹദീശ്വരക്ഷേത്രത്തിലും ഒന്ന് ഇറങ്ങിയെന്നു വരുത്തി. ബൃഹദീശ്വരക്ഷേത്രം കണ്ടോ എന്ന് ചോദിച്ചാല്‍ കണ്ടു. അത്രതന്നെ.

എല്ലാം കഴിഞ്ഞ് ഹോട്ടല്‍ മുറിയിലെത്തുമ്പോള്‍ ട്രെയിന്‍ പുറപ്പെടാനിനി കേവലം പത്തു മിനിട്ടു മാത്രം ബാക്കി! വേവലാതിയോടെ പെട്ടിയും പ്രമാണവും തൂക്കിയെടുത്ത്, റിസപ്ഷനില്‍ ചെന്ന് ബില്ലുമടച്ച്, കാറിനടുത്തേക്കൊടിച്ചെല്ലുമ്പോള്‍ ഡ്രൈവര്‍ മോഹന്‍ അവിടെയെങ്ങുമില്ല! ദേഷ്യവും വേവലാതിയുംകൊണ്ട് എന്തുചെയ്യണമെന്നറിയാതെ ഞങ്ങള്‍ നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ കക്ഷിയതാ കെട്ടിടത്തിന്റെ മറ്റൊരു നിലയില്‍ നിന്നും അലസനായി ഇറങ്ങിവരുന്നു! ഇത്രയും “ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള”ഒരു ഡ്രൈവറെ കിട്ടിയതായിരുന്നു ഈ യാത്രയുടെ പ്രധാന “നേട്ട”മെന്ന് പ്രത്യേകം പറയേണ്ടല്ലോ. ട്രെയിന്‍ കിട്ടുമെന്നുള്ള യാതൊരു പ്രതീക്ഷയുമില്ലാതെയാണ് ഞങ്ങള്‍ സ്റ്റേഷനില്‍ ഓടിക്കിതച്ചെത്തിയതെങ്കിലും, അന്ന് ട്രെയിന്‍ പത്തുമിനിട്ട് വൈകി വന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം രക്ഷപ്പെട്ടെന്ന് പറഞ്ഞാല്‍ മതിയല്ലോ....ശ്വാസംവിടാതെയുള്ള ഓട്ടപ്രദക്ഷിണത്തിന് അതോടെ പരിസമാപ്തിയായി.....

അറിയാം, കാഴ്ചകളൊന്നും ഇവിടെ തീരുന്നില്ലെന്ന്.....ശില്പകലയുടെയും, സംഗീതത്തിന്റെയും, നൃത്തത്തിന്റെയുമൊക്കെ  കൗതുകങ്ങളും അറിവുകളും വിസ്മയങ്ങളും   ഒരുക്കിവച്ചിട്ടുണ്ട് തഞ്ചാവൂരിലിനിയും ഒരുപാടൊരുപാട്....കാണാക്കാഴ്ചകള്‍ തേടി  തഞ്ചാവൂരിന്റെ ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെ ഇനിയൊരിക്കല്‍ക്കൂടി അലയണം....അതിനവസരമുണ്ടായാല്‍...

നവഗ്രഹക്ഷേത്രങ്ങളുടെ റൂട്ട് മാപ്പ് ഇവിടെ കാണാം.
                                                                                                               [അവസാനിച്ചു]

നവഗ്രഹക്ഷേത്രങ്ങളിലൂടെ ഒരു ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം....(1)

തമിഴ്നാട്ടിലെ നവഗ്രഹക്ഷേത്രങ്ങളെപ്പറ്റി കേട്ടറിഞ്ഞ്, അവിടെ ദര്‍ശനം നടത്താനുള്ള ആഗ്രഹമുദിച്ചത് എന്റെ അനിയനും കുടുംബത്തിനുമാണ്. എങ്കില്‍‌പിന്നെന്നെ എല്ലാവരും  കൂടി അങ്ങോട്ടൊരു യാത്ര ആയാലോ എന്നായി. അങ്ങനെ, മറ്റൊരു യാത്രക്കുള്ള പദ്ധതികള്‍ തയ്യാറാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഞങ്ങള്‍ അതുപേക്ഷിച്ച് അവരോടൊപ്പം ചേരാന്‍ തീരുമാനിച്ചു.
സംഗതി എവിടെയാണ് എന്താണ് എന്നൊക്കെ ഇന്റര്‍നെറ്റില്‍ പരതി ഏകദേശ ധാരണ ഉണ്ടാക്കി. തമിഴ്നാട്ടിലെ തഞ്ചാവൂരും കുഭകോണത്തുമായി ചിതറിക്കിടക്കുന്ന, ഓരോ നവഗ്രഹത്തിനുമായി സമര്‍പ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള,  ഒന്‍പത് ക്ഷേത്രങ്ങളാണിവ. ഒന്നും അടുത്തടുത്തല്ലതാനും. ഇന്റര്‍നെറ്റ് വഴി തന്നെ തഞ്ചാവൂരില്‍ ഹോട്ടല്‍ മുറികള്‍ ബുക്ക് ചെയ്തു. ക്ഷേത്രസന്ദര്‍ശനത്തിനുള്ള വാഹനവും ഹോട്ടലുകാര്‍ മുഖാന്തിരം ഏര്‍പ്പാടുചെയ്തു. യാത്രക്കായി ഞങ്ങളുടെ  കയ്യിലുള്ളത് രണ്ടേരണ്ടു ദിവസങ്ങള്‍ മാത്രം. വെറും  രണ്ടു ദിവസങ്ങള്‍ കൊണ്ട്  ഈ ഒന്‍പത് ക്ഷേത്രങ്ങളും  കണ്ടുതീര്‍ക്കാന്‍ പറ്റുമോ എന്ന ഞങ്ങളുടെ ആശങ്ക, വാഹനത്തിന്റെ ഡ്രൈവര്‍ ദൂരീകരിച്ചു. രണ്ടു ദിവസം ധാരാളമാണെന്നും, വളരെ സുഗമമായി ഈ യാത്ര പൂര്‍ത്തിയാക്കാക്കിത്തരുന്ന കാര്യം താന്‍ ഏറ്റുവെന്നും ഡ്രൈവര്‍ ഉറപ്പു തന്നു.

അങ്ങനെ ഒരു അര്‍ദ്ധരാത്രിക്ക് ഞങ്ങള്‍, അമ്മ, അനിയന്‍ ബിനു, ഭാര്യ സന്ധ്യ, അവരുടെ കുട്ടികള്‍ എന്നിവര്‍ ചേര്‍ന്ന് നാഗൂര്‍ എക്സ്പ്രസില്‍ തഞ്ചാവൂര്‍ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

പിറ്റേദിവസം രാവിലെ തഞ്ചാവൂര്‍ സ്റ്റേഷനില്‍ ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ വാഹനവുമായി ഡ്രൈവര്‍ മോഹന്‍ കാത്തുനില്പുണ്ടായിരുന്നു. നേരെ ഹോട്ടലിലെത്തി ഒട്ടു സമയം കളയാതെ എല്ലാവരും കുളിച്ച് റെഡിയായി. പുറത്തൊരു റസ്റ്റോറന്റില്‍ നിന്ന് പ്രാതലും  കഴിച്ച് നേരെ ക്ഷേത്രദര്‍ശനത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.

കുംഭകോണം ലക്ഷ്യമാക്കിയാണ് വാഹനം നീങ്ങിയത്. ഒന്‍പതു ക്ഷേത്രങ്ങളില്‍ മിക്കവയും കുംഭകോണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഉള്ളത്. തമാശകളും ചിരിയുമായി സമയം കടന്നുപോയി. ആദ്യത്തെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്രദൂരം ഉണ്ട്, എത്രസമയമെടുക്കും എന്ന ചോദ്യത്തിനൊന്നും മോഹന്‍ വ്യക്തമായ ഉത്തരം നല്‍കിയില്ല. പോകെപ്പോകെ, മോഹനുതന്നെ എന്തോ ഒരു തപ്പിത്തടയല്‍ പോലെ. അവസാനം മയിലാടുതുറൈ എന്ന സ്ഥലവും കഴിഞ്ഞ് കുറേദൂരം പോയപ്പോഴേക്കും ഒരു കാര്യം ഞങ്ങള്‍ക്ക് ഉറപ്പായി: മോഹന് വഴിയെപ്പറ്റി വലിയ നിശ്ചയമൊന്നുമില്ല!  മോഹനേയും വാഹനം ഏര്‍പ്പാടുചെയ്തുതന്ന ഏജന്‍സിയിലേക്കുമൊക്കെ  വിളിച്ച് വഴക്കുകൂടലുമൊക്കെയായി പിന്നെയും കുറേ സമയം കടന്നുപോയി. എന്തൊക്കെ പറഞ്ഞിട്ടും ഒരക്ഷരം പോലും മറുത്ത് പറയാതെ നിസ്സഹായനായി മോഹന്‍ നിന്നു. എന്തു ചെയ്യാന്‍!  പിന്നെ പുറത്തിറങ്ങി അന്വേഷിച്ചപ്പോള്‍ തെല്ലാശ്വാസമായി. ചൊവ്വ ഗ്രഹത്തിന് സമര്‍പ്പിച്ചിട്ടുള്ള വൈത്തീശ്വരന്‍ കോവില്‍ ഇവിടെ അടുത്തുതന്നെയാണ്. നേരെ അങ്ങോട്ടു പോയി. അവിടെ നട അടച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി നാലു മണിക്കേ തുറക്കൂ.  ഗോപുരവാതില്‍ക്കല്‍ സഹായിക്കാനെന്ന മട്ടില്‍ നിന്നിരുന്ന ഒരു ആളോടു ചോദിച്ച് മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുള്ള വഴിയൊക്കെ ഏകദേശം മനസ്സിലാക്കിയെടുത്തു. വിശദമായ ഒരു റൂട്ട്-മാപ്പും സംഘടിപ്പിച്ചു. അതിനിടയില്‍, ഒരു പെട്ടിക്കടയുടെ മറവില്‍ നിന്ന്, മറ്റൊരു റൂട്ട് മാപ്പ് തിടുക്കത്തില്‍ പഠിച്ചെടുക്കുന്ന മോഹന്റെ ദൃശ്യം സത്യത്തില്‍ ദേഷ്യത്തേക്കാളുപരി ചിരിയാണുണര്‍ത്തിയത്. ടൗണില്‍ നിന്ന് ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിച്ച് ഒന്നു വിശ്രമിച്ച് 4 മണിയോടെ ഞങ്ങള്‍ വീണ്ടും വൈത്തീശ്വരന്‍ കോവിലിലെത്തി.

വൈത്തീശ്വരന്‍ കോവില്‍ (ചൊവ്വ)

 തഞ്ചാവൂരില്‍ നിന്ന് ഏതാണ്ട് 110 കി.മീ ദൂരമുണ്ട് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക്. അംഗാരകപുരം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വൈത്തീശ്വരന്‍ കോവിലിന്റെ പരിസരം നാഡീജ്യോതിഷികളുടെ കേന്ദ്രമാണ്.

 ബാലെകളിലെയും മറ്റും രംഗങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കും വിധം വര്‍ണ്ണഭംഗിയാര്‍ന്ന നീണ്ട ഇടനാഴികള്‍ ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഒരുപാട് ചുറ്റിക്കറങ്ങാനുള്ള സമയമൊന്നുമില്ല. രാവിലെ ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചിട്ടും, ഒന്നാമത്തെ ക്ഷേത്രത്തില്‍ എത്തിപ്പെട്ടപ്പോഴേക്കും  വൈകുന്നേരമായിക്കഴിഞ്ഞു. അനിയനും കുടുംബവും വഴിപാടിനും മറ്റുമായി അകത്തേക്കു നീങ്ങിയ ഇത്തിരി സമയം കൊണ്ട് ഞാന്‍  കുറച്ചു ഫോട്ടോസ് എടുത്തു.

ഇവിടത്തെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ വൈത്തീശ്വരന്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശിവന്‍ ആണ്. തൈലാംബാള്‍ എന്ന പേരില്‍ പാര്‍വ്വതിയും ഉണ്ട്.  ഒരു ഉപപ്രതിഷ്ഠയായിട്ടാണ് ചൊവ്വാഗ്രഹമുള്ളത്. കുഷ്ഠരോഗത്താല്‍ കഷ്ടപ്പെട്ട്, മനം‌നൊന്ത് പ്രാര്‍ത്ഥിച്ച അംഗാരകനു(ചൊവ്വ)  മുന്നില്‍ ശിവന്‍ ഒരു വൈദ്യന്റെ രൂപത്തില്‍ (വൈദ്യരുടെ പൊണ്ടാട്ടി തൈലാംബാളാ‍യി പാര്‍വ്വതിയും) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് രോഗം സുഖപ്പെടുത്തി എന്ന് വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, വൈത്തീശ്വരനെ കണ്ടു
വണങ്ങിയാല്‍ സര്‍വ്വരോഗങ്ങളും  സുഖപ്പെടുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 
ജടായുമോക്ഷത്തിനുശേഷം രാമലക്ഷ്മണന്മാര്‍  ജടായുവിന്റെ അന്ത്യകര്‍മ്മങ്ങള്‍ നടത്തിയതും ഇവിടെയാണത്രേ. ജടായുകുണ്ഡം എന്നപേരിലൊരു കുളവും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനു സമീപം കാണാം.
 

           ചൊവ്വാഗ്രഹത്തിന്റെ കോവില്‍:                                            ജഡായുകുണ്ഡം:















 തിരുവെങ്കാട് എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ബുധക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് താമസിയാതെ ഞങ്ങള്‍ നീങ്ങി. വൈത്തീശ്വരന്‍ കോവിലില്‍ നിന്ന് ഏകദേശം 15 കി.മീ ആണ് തിരുവെങ്കാട് എന്ന അതിസുന്ദരമായ ഗ്രാമപ്രദേശം.

തിരുവെങ്കാട് ക്ഷേത്രം(ബുധന്‍):

പത്താം നൂറ്റാണ്ടിലും പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലുമൊക്കെയുള്ള  ചോളരാജവംശലിഖിതങ്ങളില്‍ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമര്‍ശമുള്ളതായി പറയുന്നു. ആദി ചിദംബരം, നവ നൃത്ത സ്ഥലം, ശ്വേതാരണ്യം എന്നീപേരുകളുമുണ്ട്. ഇവിടെയും പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ശിവനും പാര്‍വ്വതിയും തന്നെ. ശ്വേതാരണ്യേശ്വരന്‍ എന്ന പേരിലാണ് ശിവന്‍ അറിയപ്പെടുന്നത്.

 കൊത്തുപണികള്‍ നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ ഗോപുരമാണ് നമ്മെ എതിരേല്‍ക്കുന്നത്.

പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായ ശിവന്റെ കോവില്‍:

അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രമതില്‍ക്കകത്ത്, ബുധഭഗവാന് മറ്റൊരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം തന്നെയാണുള്ളത്.

സൂര്യതീര്‍ത്ഥം, അഗ്നിതീര്‍ത്ഥം, ചന്ദ്രതീര്‍ത്ഥം, എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിശാലമായ കുളങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്.

കരിങ്കല്‍ തൂണുകള്‍ നിരന്നുനില്‍ക്കുന്ന ഇരുനില വരാന്തകളോടുകൂടിയ, കൂറ്റന്‍ മതില്‍ക്കെട്ടിനു മുകളില്‍,നിരനിരയായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന നന്ദി പ്രതിമകള്‍ കൗതുകമുണര്‍ത്തുന്ന കാഴ്ചയാണ്.

ചുറ്റിനടന്ന് കാണാനും മനസ്സിലാക്കാനുമായി കാഴ്ചകളങ്ങനെ പലതും ഓരോ ക്ഷേത്രത്തിലുമുണ്ട്. പക്ഷേ സമയം തീരെയില്ലെന്നതാണ് പ്രശ്നം.  അമ്പലനടയിലെ ചായക്കടയില്‍ നിന്ന് ഓരോ  ചായയും അകത്താക്കി, 6 കി.മീ ദൂരത്തുള്ള കീഴ്‌പെരുംപള്ളം എന്ന സ്ഥലത്തെ കേതുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ഞങ്ങള്‍ നീങ്ങി.

കേതുക്ഷേത്രം:

 ഈ സ്ഥലത്തിന് വനഗിരി എന്നും പേരുണ്ട്. പുരാതനമായ മറ്റൊരു ശിവക്ഷേത്രമാണിത്. ഇവിടെ ശിവന്‍ നാഗനാഥസ്വാമി എന്നും പാര്‍വ്വതി സൗന്ദര്യനായകി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. നവഗ്രഹങ്ങളിലൊന്നായ കേതു ഇവിടെ വച്ച് ശിവഭജനം നടത്തി അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 

കേതു ഒരു ഉപപ്രതിഷ്ഠയായിട്ടാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്.

നേരം സന്ധ്യയാവുന്നു....കുംഭകോണത്തുനിന്ന്ഏതാണ്ട് 55 കിലോമീറ്റര്‍ ദൂരത്തുള്ള തിരുനല്ലാര്‍ എന്ന സ്ഥലത്തെ ശനീശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്കാണ് ഇനി പോകേണ്ടത്. ഞങ്ങള്‍ നില്‍ക്കുന്നിടത്തുനിന്ന് 35 കിലോമീറ്ററോളം ഉണ്ടാവും. യാത്രാക്ഷീണം കൊണ്ട് സത്യത്തില്‍ ഞങ്ങളെല്ലാവരും അവശരായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും കുട്ടികള്‍. എങ്കിലും ഇന്നുതന്നെ ഇതുകൂടി തീര്‍ത്തേപറ്റൂ. അല്ലെങ്കില്‍ നാളെ തഞ്ചാവൂര്‍ നിന്ന് ഇക്കണ്ട ദൂരമത്രയും വീണ്ടും വരേണ്ടിവരും. ഹോട്ടല്‍മുറി കുംഭകോണത്ത് എടുക്കുന്നതായിരുന്നു കൂടുതല്‍ സൗകര്യം. ഇനി പറഞ്ഞിട്ടു കാര്യമില്ലല്ലോ...
പോണ്ടിച്ചേരിയിലെ കാരൈക്കലിന് അടുത്തുള്ള സ്ഥലമാണ് തിരുനല്ലാര്‍. തമിഴ്നാട്-പോണ്ടിച്ചേരി അതിര്‍ത്തിപ്രദേശം. അങ്ങനെ പോണ്ടിച്ചേരിയുടെ ചെറിയൊരു ഭാഗത്തുകൂടെ കടന്നുപോകാനും അവസരമായി, ഇരുട്ടിത്തുടങ്ങിയതുകൊണ്ട് കാഴ്ചകളൊന്നും കാര്യമായി ആസ്വദിക്കാന്‍ സാധിച്ചില്ല. ഏതാണ്ട് എഴര മണിയായി ശനീശ്വരക്ഷേത്രത്തില്‍ എത്തിയപ്പോള്‍.

ശനീശ്വരക്ഷേത്രം:

എഴാം നൂറ്റാണ്ടുമുതലേ നിലനിന്നിരുന്നതായി ചരിത്രരേഖകളുള്ള പുരാതനക്ഷേത്രമാണിത്. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ശിവനാണെങ്കിലും ശനീശ്വരനാണ് പ്രാധാന്യം. ശനീശ്വരനായി സമര്‍പ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒരേയൊരു ക്ഷേത്രമാണിത്.  ശിവന്‍ ഇവിടെ ധര്‍ഭാരണ്യേശ്വരന്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.  ശനിദോഷനിവാരണത്തിനായി നളന്‍  ശനിഭഗവാനെ ഭജിച്ച്  പ്രീതിപ്പെടുത്തിയത് ഇവിടെവച്ചായിരുന്നെന്ന് ഐതിഹ്യം. നളന്‍ കുഴിച്ചെതെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന, നളതീര്‍ത്ഥം എന്നൊരു കുളവും ഇവിടെയുണ്ട്.
രാത്രിയായിട്ടും അമ്പലത്തില്‍ നല്ല തിരക്കുണ്ട്. തലയെടുപ്പോടെ നില്‍ക്കുന്ന ഗോപുരത്തിന്റെ ദൃശ്യം ദൂരെനിന്നുതന്നെ  ഏവരുടേയും ശ്രദ്ധയാകര്‍ഷിക്കും. അകത്തൊന്നു കയറി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തെന്നു വരുത്തി ഞങ്ങളുടനെ പുറത്തുകടന്നു. അമ്പലത്തിനുള്ളില്‍  ഫോട്ടോയെടുപ്പ് അനുവദനീയവുമല്ലതാനും.
 

അമ്പലത്തിന്റെ കവാടം:

 സമയം എട്ടരയായി. ഏതാണ്ട് നൂറു കിലോമീറ്ററോളമുണ്ട് തഞ്ചാവൂരിലേക്ക്. റസ്റ്റോറന്റുകള്‍ അടയ്ക്കുന്നതിനുമുന്‍പേ അവിടെ എത്തിപ്പറ്റിയില്ലെങ്കില്‍ അത്താഴപ്പട്ടിണി കിടക്കേണ്ടി വരും. വല്ലവിധേനയും എത്തിച്ചേര്‍ന്നാല്‍ മതി എന്നു വിചാരിച്ചിരിക്കേ, കുംഭകോണത്തിനടുത്തുവച്ച്, ഡ്രൈവര്‍ മോഹന്റെ അശ്രദ്ധകൊണ്ടുതന്നെ, വണ്ടിക്കൊരു കേടുപാടും പറ്റി. മതിയായ വെളിച്ചമോ, സഹായിക്കാനാരെങ്കിലുമോ ഇല്ലാത്ത പരിസരവും. വണ്ടിയുടെ അടിയില്‍ മലര്‍ന്നു കിടന്നു എന്തൊക്കെയോ ചെയ്യുന്നെന്ന് ഭാവിക്കുന്നതല്ലാതെ മോഹന് കാര്യമെന്തെന്ന് പിടികിട്ടിയ ലക്ഷണമൊന്നുമില്ല. അവസാനം ബിനുവും പ്രസാദും  തങ്ങളുടെ വാഹനവിജ്ഞാനവുമായി മോഹനെ സഹായിക്കാനിറങ്ങി. പരീക്ഷണങ്ങളും നിര്‍ദ്ദേശങ്ങളുമായി ഒരുപാടു നേരത്തേ പ്രയത്നത്തിനുശേഷം വണ്ടി മുന്നോട്ടെടുക്കാവുന്ന സ്ഥിതിയായി. എല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തഞ്ചാവൂരിലെത്തുമ്പോള്‍ പതിനൊന്നര മണി! റസ്റ്റോറന്റുകളെല്ലാം അടച്ചിരുന്നു. പട്ടണത്തില്‍ ഒരുപാടുനേരം ചുറ്റിക്കറങ്ങിയതിനുശേഷം,  ഷട്ടറിടാനുളള പുറപ്പാടിലായിരുന്ന ഒരു ചെറിയ ഹോട്ടല്‍ അവസാനം കണ്ടുപിടിച്ചു. അവിടെ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്ഷണം പാഴ്സല്‍ വാങ്ങി. ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ബില്ലെഴുതിത്തന്ന്, ഞങ്ങളുടെ ഗതികേട് ഹോട്ടലുകാര്‍ ശരിക്കും മുതലാക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ചപ്പാത്തിയുടെ വില 20 രൂപ!

ഹോട്ടല്‍ മുറിയിലെത്തി ഭക്ഷണവും കഴിഞ്ഞ് കിടക്കയിലേക്ക് വീഴുമ്പോള്‍ സമയം രണ്ടുമണിയാവുന്നു. നാളെ വൈകുന്നേരം 5-45ന് ആണ് ഞങ്ങളുടെ മടക്കയാത്രയ്ക്കുള്ള ട്രെയിന്‍. അതിനിടയില്‍ അഞ്ച് അമ്പലങ്ങള്‍ കൂടി കണ്ടുതീര്‍ക്കാനുണ്ട്. ഒന്നു കണ്ണടയ്ക്കാനുള്ള സമയമേയുള്ളു. രാവിലെ നേരത്തേ എഴുന്നേറ്റേ മതിയാവൂ....

                                                                                                        [തുടരും....]

മൗറീഷ്യസിലൂടെ....(ഭാഗം നാല്)

ഒന്നാം ഭാഗം ഇവിടെ വായിക്കുക.

രണ്ടാം ഭാഗം ഇവിടെ വായിക്കുക.

മൂന്നാം ഭാഗം ഇവിടെ വായിക്കുക.

മൗറീഷ്യസിലെ അവസാന ദിവസമാണിന്ന്. മഴയിനിയും പിൻ‌വാങ്ങാനുള്ള ഭാവമില്ല. ഇന്നലെ യാത്രയ്ക്കുപയോഗിച്ച കാറുതന്നെ ഇന്നും ഏർപ്പാടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അധികം ചുറ്റിക്കറങ്ങാനുള്ള സമയം ഇന്നില്ല. നാലുമണിക്കുള്ളിൽ തിരിച്ചെത്തണം....

റസ്റ്റോറന്റിൽ പോയി പ്രാതൽ കഴിച്ചശേഷം ഒമ്പതുമണിയോടെ കോരിച്ചൊരിയുന്ന മഴയെ വകവയ്ക്കാതെ ഞങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു.  ഇവിടെ നിന്ന് അധികം ദൂരത്തല്ലാതെ വലിയൊരു പച്ചക്കറി മാർക്കറ്റുണ്ടെന്നു അറിഞ്ഞ് നേരെ അങ്ങോട്ടു പോയി.  മാർക്കറ്റ് സാമാന്യം വലുതുതന്നെ. സെക്കന്തരാബാദിലെ പച്ചക്കറിമാർക്കറ്റാണ് എനിക്കോർമ്മ വന്നത്. ധാരാളം ഫ്രഷ് പച്ചക്കറികളും പഴങ്ങളും നിരത്തിവച്ചിരിക്കുന്നു. നല്ല ജനത്തിരക്കുമുണ്ട്.   മഴ കാരണം മാർക്കറ്റാകെ ചെളിയും വെള്ളവുമായിരുന്നു.  

ഇന്ത്യയിൽ കാണുന്ന എല്ലാത്തരം പച്ചക്കറികളും അവിടെ ഉണ്ട്. എങ്കിലും മൗറീഷ്യസുകാർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നതും കഴിക്കുന്നതും “ചൗ ചൗ” എന്നു വിളിക്കുന്ന പച്ചക്കറിയാണ്.  ബാങ്ക്ലൂരിലും ഹൈദ്രാബാദിലുമൊക്കെ ഞാനിത് ധാരാളം കണ്ടിട്ടുണ്ട്.

പൊടുന്നനെ  കാറ്റും മഴയും ശക്തിപ്രാപിച്ചപ്പോൾ  മാർക്കറ്റിന്റെ പരിസരമാകെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി. ഏതാണ്ട് ഒരുമണിക്കൂറോളം മാർക്കറ്റിൽ ഞങ്ങൾ കുടുങ്ങിപ്പോയി. മഴയൊന്ന് തോർന്ന്, വെള്ളമിറങ്ങിയപ്പോൾ ഞങ്ങൾ വീണ്ടും യാത്ര തുടർന്നു. Pamplemousses Botanical Garden ആയിരുന്നു ലക്ഷ്യം. വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടൊന്നും കൂടാതെ അവിടെ എത്തിച്ചേരാനായി എന്നുള്ളത് അശ്വാസമായി. മഴ ചനുപിനാന്ന് പെയ്യുന്നുണ്ട്.

Pamplemousses Botanical Garden അഥവാ Sir Seewoosagur Ramgoolam Botanical Garden ലോകത്തിലെ  ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ സസ്യോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്നത്രേ. അറുപത് ഏക്കറോളം വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഈ ഉദ്യാനം 1735-ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും 1768-ൽ Pierre Poivre എന്ന ഫ്രഞ്ച് സസ്യശാസ്ത്രകാരനാണ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. ഒരു തികഞ്ഞ സസ്യസ്നേഹിയായിരുന്ന  Pierre Poivre, ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ചെടികളും വിത്തുകളും സംഘടിപ്പിച്ച് ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്ന്  നട്ടുവളർത്തുന്നതിലും പരിപാലിക്കുന്നതിനുമായി തന്റെ ജീവിതം തന്നെ ഉഴിഞ്ഞുവച്ചു. നൂറ്റാണ്ടുകൾ  കടന്നുപോയിട്ടും യാതൊരു കോട്ടവും തട്ടാതെ ഈ ഉദ്യാനത്തെ നിലനിറുത്തുന്നതിൽ പിന്നീടു വന്ന ഭരണകർത്താക്കളെല്ലാം തന്നെ അതീവ ശ്രദ്ധ പുലർത്തിപ്പോന്നു എന്നുള്ളതാണ് എടുത്തുപറയേണ്ട കാര്യം. 1988 മുതൽ ഈ ഉദ്യാനം മൗറീഷ്യസിന്റെ രാഷ്ട്രപിതാവായ  സർ സീവൂസാഗർ രംഗൂലത്തിന്റെ (Sir Seewoosagur Ramgoolam) പേരിൽ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമാധിയും ഇവിടെ തന്നെയാണ്. സഞ്ചാരികളുടെ പ്രധാന ആകർഷണകേന്ദ്രമാണ് ഇന്നീ സസ്യോദ്യാനം.

ചെറുകുളങ്ങളും തോടുകളും പച്ചത്തുരുത്തുകളുമായി  കണ്ണുകുളിർപ്പിക്കുന്ന കാഴ്ച്ചകളാണ് ഉദ്യാനത്തിലെങ്ങും....

ഈ ഉദ്യാനത്തിലെ മുഖ്യ അകർഷണമാണ് ആമ്പൽക്കുളങ്ങൾ.

അസാധാരണ വലുപ്പമുള്ള ഇലകളും പൂക്കളുമാണ് ഇവിടുത്തെ ആമ്പലുകൾക്ക്(Giant Water Lilies). പൂക്കൾ പല നിറങ്ങളിലുണ്ട്.

ഈ ഉദ്യാനത്തിന്റെ പകുതിയെങ്കിലും വിശദമായി കണ്ടുതീർക്കണമെങ്കിൽ ഒരു ദിവസം മുഴുവനും ചിലവഴിച്ചാലും സാധ്യമാകുമോ എന്ന് സംശയമാണ്. അത്രയ്ക്കാണ് ഇവിടത്തെ സസ്യവൈവിധ്യം. ഞങ്ങൾക്കാണെങ്കിൽ ഇന്ന് സമയം കുറവുമാണ്. അതുകൊണ്ട് എല്ലാം ഒന്നോടിച്ചു കണ്ടതേയുള്ളു.

 വിവിധ ലോകനേതാക്കളും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളുമൊക്കെ മൗറീഷ്യസ് സന്ദർശിച്ച അവസരത്തിൽ നട്ടുപിടിപ്പിച്ച മരങ്ങളും അക്കൂട്ടത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയിൽ പെട്ടു.  മരത്തിന്റെ പേര്, നട്ട ആളുടെ പേര്, പദവി, രാജ്യം, തിയതി മുതലായവ കൃത്യമായി ഓരോ മരത്തിന്റേയും ചുവട്ടിലുള്ള ഫലകത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.1970-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി നട്ട മരമാണ് താഴെ കാണുന്നത്:

ആ മരത്തിനുചുവട്ടിലുള്ള ഫലകം:

രാഷ്ട്രപിതാവായ  സർ സീവൂസാഗർ രംഗൂലത്തിന്റെ സമാധി:

നേരം ഉച്ചയായി. ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ പുറത്തുകടന്നു. മനോഹരമായ ബീച്ചുകൾക്കും ബോട്ടുസവാരിക്കുമൊക്കെ പ്രസിദ്ധമായ ഗ്രാന്റ്ബേ(Grand Bay) എന്ന സ്ഥലവും കൂടി സന്ദർശിച്ചിട്ട് ഹോട്ടലിലേക്ക് മടങ്ങാമെന്നു തീരുമാനിച്ചു.

ഗ്രാന്റ് ബേയിൽ ഞങ്ങളെത്തിയപ്പോഴേക്കും രണ്ടരമണികഴിഞ്ഞു. അതികഠിനമായ വിശപ്പ്... ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ ഒരടി പോലും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന അവസ്ഥ...വണ്ടി പാർക്കു ചെയ്തശേഷം ടൗണാകെയൊന്നു കണ്ണോടിച്ചപ്പോൾ ധാരാളം ഇന്ത്യൻ ഹോട്ടലുകൾ കണ്ടു.( മൗറീഷ്യസിന്റെ ഈഭാഗത്താണ് ഇന്ത്യക്കാർ കൂടുതലുള്ളതെന്നു തോന്നുന്നു). പക്ഷേ ഹോട്ടലിൽ കേറിച്ചെന്നപ്പോഴല്ലേ പൊല്ലാപ്പ് മനസ്സിലായത്. ഇവിടെ ഉച്ചഭക്ഷണസമയം രണ്ടുമണിക്കു കഴിയുമത്രേ. ഹോട്ടലുകൾ തുറന്നിട്ടുണ്ട്; പക്ഷേ അടുക്കളയിൽ പാചകക്കാരില്ല! അവർ സമയം കഴിഞ്ഞാൽ വീടുകളിൽ പോകുമത്രേ. ഇനി വൈകുന്നേരമേ വരൂ. പിന്നീടങ്ങോട്ട് എട്ടുപത്തു ഹോട്ടലുകളിൽ കയറിയെങ്കിലും എല്ലായിടത്തും ഇതുതന്നെ അവസ്ഥ. അങ്ങനെ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ പെട്ടിക്കട പോലൊരു സ്ഥലത്ത് “ചപ്പാത്തി” എന്നൊരു ബോർഡ് കണ്ടു. നേരെ അങ്ങോട്ടു ചെന്നു. കടയിൽ പ്രായം ചെന്ന ഒരു സ്ത്രീ ഇരിപ്പുണ്ട്. ഹിന്ദിയിലാണ് സംസാരിച്ചത്. ചപ്പാത്തിയും കറിയുമുണ്ട്; അകത്തേക്കു ചെല്ലാൻ പറഞ്ഞു. കടയോടു ചേർന്നുതന്നെയാണ് അവരുടെ താമസസ്ഥലം. അവിടെ ഒരു ബഞ്ചിലിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. മതിയാവോളം ചപ്പാത്തിയും കറിയും അവർ വിളമ്പിത്തന്നു.  നല്ല കനത്തിലുള്ള, അരികുകൾ വെന്തിട്ടില്ലാത്ത ചപ്പാത്തിയും, കടുത്ത പുളിയുള്ള എന്തോ ഒരു കറിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, അപ്പോഴത്തെ ആ ഭക്ഷണത്തിന്റെ രുചിയുണ്ടല്ലോ... ഹോ, അത് പറഞ്ഞറിയിക്കാൻ എനിക്ക് വാക്കുകളില്ല.... “വിശപ്പിനു രുചിയില്ല” എന്നാണല്ലോ ചൊല്ല്...

പറഞ്ഞുകേട്ടതുപോലെതന്നെ ഗ്രാന്റ് ബേ ഒരു മനോഹരമായ സ്ഥലം തന്നെ. മഴയായതുകൊണ്ടാവാം, ബോട്ടുകളെല്ലാം വിശ്രമത്തിലാണ്. കുറച്ചുനേരം ഞങ്ങളവിടെ ചിലവഴിച്ചു. സമയം വൈകുന്നു...ഇനി തിരിച്ചു പോയേ പറ്റൂ...

മൗറീഷ്യസിലൂടെ തലങ്ങും വിലങ്ങും കാറോടിച്ച കഥകളൊക്കെ പറഞ്ഞിട്ട്, ഇവിടുത്തെ റോഡുകളെ പറ്റി ഒന്നും എഴുതാതിരുന്നാൽ ഈ യാത്രാക്കുറിപ്പ് അപൂർണ്ണമാകും....

ഇവിടെ പട്ടണങ്ങളിലെന്നല്ല, എതു കുഗ്രാമത്തിലൂടെയോ, കൃഷിയിടത്തിലൂടെയോ കടന്നുപോയാലും കുണ്ടും കുഴിയുമില്ലാത്ത, മനോഹരമായ റോഡുകളായിരിക്കും നമ്മെ നയിക്കുക. അതു മാത്രമല്ല, എല്ലാ ജങ്ക്ഷനുകളിലും (അതെത്ര വലുതായാലും ചെറുതായാലും) ട്രാഫിക് സിഗ്നലുകളും ഉണ്ട്.  ഒന്നോ രണ്ടോ വണ്ടികൾ മാത്രം ഒരേസമയം കടന്നുപോകുന്ന തീരെ ചെറിയ ജങ്ക്ഷനുകളിൽ പോലും സിഗ്നലുകൾ കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതും, നിയമം തെറ്റിച്ചുകൊണ്ട് ആരും വിറളി പിടിച്ചോടുന്നില്ല എന്നതുമൊക്കെ കേരളത്തിലെ റോഡുകളിലൂടെ യാത്ര ചെയ്തിട്ടുള്ള ഏതൊരാളേയും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളാണ്. ഓവർടേക്കിങ്ങിനുവേണ്ടിയുള്ള തത്രപ്പാടുകളും ഹോണടികളുമൊക്കെ ഇല്ലാതെയുള്ള ശാന്തമായ റോഡുകൾ ഒരു നവാഗതനുപോലും സുരക്ഷിതവും സുഗമവുമായ ഡ്രൈവിങ്ങ് അനുഭവമാണ് നൽകുന്നത്.

വൈകുന്നേരം ഹോട്ടലിൽ തിരിച്ചെത്തി  സാധനങ്ങൾ പായ്ക്ക് ചെയ്യലും  ബില്ലടയ്ക്കലും കഴിഞ്ഞ് ഒന്നു വിശ്രമിക്കുമ്പോഴേക്കും ഞങ്ങളെ എയർപോർട്ടിൽ വിടാനുള്ള വാഹനമെത്തി.  രാത്രിയോടെ ഡോഡോയുടെ നാടിനോട് ഞങ്ങൾ വിട പറഞ്ഞു.....

                                                                                                             [അവസാനിച്ചു....]